Ábyrgð þróuðustu ríkja heims á því að bregðast við ógnum loftslagsvandans, sem verst mun koma niður á fátækustu þjóðunum, bar hæst í umræðu um nýja Þróunarskýrslu Sameinuðu þjóðanna á kynningarfundi um hana í Háskóla Íslands.
Árleg Þróunarskýrsla SÞ var birt á sama tíma í löndum heims á hádegi í gær að íslenskum tíma. Veg og vanda af kynningu hennar hérlendis hafði Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, en samantekt skýrslunnar var nú í fyrsta sinn birt í íslenzkri þýðingu.
Í brennidepli skýrslunnar að þessu sinni er baráttan við loftslagsbreytingar. Enda beindi Daniel Coppard, einn höfunda skýrslunnar sem hingað kom sérstaklega til að taka þátt í kynningu hennar, orðum sínum á kynningarfundinum nær eingöngu að því hvernig fólki í þróunarlöndum stafaði miklu meiri ógn af loftslagsbreytingunum en fólki í ríku löndunum.
Ekkert land ónæmt
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir utanríkisráðherra og Þórunn Sveinbjarnardóttir umhverfisráðherra voru sammála Coppard um það mat að ábyrgðin á að bregðast við loftslagsbreytingunum og reyna að afstýra neikvæðustu afleiðingum þeirra lægi hjá ríku þjóðunum, sem með neyslukapphlaupi sínu væru mest valdar að hlýnun lofthjúpsins. Í tilefni af því að Ísland trónir nú efst á lífskjaravísitölulistanum, sem birtur er að vanda með Þróunarskýrslunni, sögðu báðir ráðherrar að Ísland mætti ekki skorast undan því að axla sinn skerf af þessari ábyrgð og því sem henni fylgir.
Coppard lagði líka áherzlu á, að "ekkert land, sama hversu auðugt eða voldugt það er, mun verða ónæmt fyrir afleiðingum loftslagsbreytinganna." Alvarlegastar yrðu þær þó í þróunarlöndunum. Hugsanlegar afleiðingar fyrir fólk í þeim þróunarlöndum sem verst kunna að verða úti væru jafnvel verri en hingað til hefði verið spáð. "Áföll af völdum aukinna öfga í veðurfari munu verða tíðari, þurrkar hér og flóð þar, og munu gefa ómældum fjölda fólks farmiða aðra leið til fátæktar," sagði Coppard.
Loftslagsbreytingarnar hvetja að sögn Coppards til íhugunar um félagslegt réttlæti þvert á landamæri og kynslóðir; þær hvettu stjórnmálaleiðtoga og almenning í velmegunarlöndum til að viðurkenna sögulega ábyrgð þeirra á vandanum og til að grípa til ráðstafana til að draga verulega úr losun gróðurhúsalofttegunda.
Listi til að læra af
Ingibjörg Sólrún vakti athygli á því að það skipti litlu máli hver innbyrðis röðin væri á þeim þjóðum sem röðuðu sér í efstu sætin á þessum lista og hefðu gert það allt frá því hann var fyrst búinn til. Himinn og haf skildi að þau ríki og svo hin sem væru í neðstu sætunum. "Það er að þeim sem við eigum að beina athygli okkar í dag. Við eigum að staldra við og skoða hvaða ríki það eru sem búa við lökust lífsgæði, í hvaða ríkjum ástandið fer batnandi og hvaða ríki það eru sem dragast aftur úr. Við eigum að nota listann sem tæki til að greina hvað það er, sem eftir atvikum leiðir til framfara, stöðnunar eða hnignunar," sagði hún.
Það sé til að mynda eftirtektarvert að þau 22 ríki sem neðst eru á listanum séu öll í Afríku. Sorglegast sé að sjá að sum af fátækustu ríkjum heims hafi nær staðið í stað í tugi ára og jafnvel farið aftur í sumum tilvikum.
Tilefni til bjartsýni
Í svipaðan streng tók Þórunn Sveinbjarnardóttir umhverfisráðherra. Að Ísland skuli tróna efst á lífskjaravísitölulistanum kalli á að Íslendingar axli ábyrgð, líka í hinni hnattrænu baráttu gegn loftslagsbreytingunum.
Þórunn benti á að á heimsvísu hefði undanfarna áratugi heldur miðað í rétta átt. Þróunarvísitalan hafi farið hækkandi í öllum heimshornum. En það sé "vart ástæða til að gleðjast um of þegar hundruð milljóna manna svelta heilu hungri og milljarðar búa við skort á því sem við teljum vera lágmarks lífsþægindi. En þessi þróun gefur þó tilefni til bjartsýni um jörð sem getur brauðfætt öll sín börn, að hún sé innan seilingar."
Að sögn Þórunnar eru þó blikur á lofti. "Við lifum af gæðum jarðar, og þurfum að gæta að því að ofbjóða ekki umhverfi okkar með ofnýtingu eða mengun. Við þurfum að reikna með vistkerfinu í velferðinni." Nú standi fyrir dyrum breytingar af stærðargráðu sem mannkynið hafi hreinlega ekki þekkt frá upphafi siðmenningar.
Ísland muni hafa burði til að aðlagast breyttum aðstæðum og vandamálum sem upp kunna að koma samfara loftslagsbreytingunum. Fátæku ríkin muni hins vegar eiga erfitt með það.
Horft til Balí-fundar
Öll þrjú, Coppard, Ingibjörg og Þórunn, lögðu áherzlu á að á loftslagsfundi SÞ á Balí nú í desember gæfist ríkjum heims fágætt tækifæri til að stilla saman strengi og hefja víðtækar samningaviðræður um hnattræna lausn.
"Þar má enginn hrökkva úr skaftinu. Og allra sízt ríkið á toppnum, Ísland," sagði Þórunn. "Okkar hlutskipti hlýtur að vera að bretta upp ermarnar og bjóða fram krafta okkar til lausnar á vandanum. (...) Við erum einn tíuþúsundasti af vandanum en getum verið miklu stærri hluti af lausninni."